Devrim Arabalarının Hikayesi
Devrim Arabalarının Hikayesini sizler için derledik. Yerli otomobil projesinin gündemde olduğu bu günlerde cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye’nin başlattığı ve günümüzde hala popüler olan bu Devrim arabalarının üretimi neden ve nasıl durdu? Devrim arabalarının sırrı neydi? Türkiye otomobil üretimi yaparken kimler engel oldu?
Bilim adamlarımızın azimli mücadelesi neden kimse sahiplenmedi? Neden projeye devam etmedi? Devrim arabalarının hikayesini sizler için kaleme aldık.
Türkiye’nin ilk yerli otomobili devrimin üretilmesinin üzerinden 61 sene geçti. Devrim arabalarının hikayesi Cumhurbaşkanı Cemal gürsel’in 1961’de TÜSİAD toplantısında yerli otomobil isteğini dile getirmesiyle başlamıştı. Artık Türkiye yerli otomobili konuşuyordu.
Otomobil üretimi için en önemli unsur kendi motorunu kendi üreten bir ülke veya firma olmanın sizi diğer rakiplerinizden ayırıp onlarla daha fazla rekabet edebilmektir. Fakat hiç kimsenin Türklerin kendilerine ait bir motor yapabileceğine dair inancı yoktu. Aslında Türk mühendisliğinde ilk başlarda çok ciddi kaygıları vardı. Ancak tüm olumsuz düşüncelere rağmen inanılmaz bir durum yaşandı ve Devrim arabaları toplamda 129 günde tamamlandı.
Devrim Arabaları Kaç Günde Tamamlandı? Devrim Arabalarının Hikayesi
Devrim arabaları bir hayli zorlu olan bu sürecin 129 günde devletin bazı birimlerinin bir araya gelmesiyle üretildi. Devlet demiryolları fabrikaları nın bazı yöneticileri ve mühendisler 16 haziran 1961 günü bu özel görev için toplantıya çağırdılar.
TCDD genel müdürü yardımcı Emin Bozoğlu ulaştırma bakanlığından aldığı yönergeyi mühendislere ve yöneticilere açıkladı. Bu yönergelerde yapılacak olan arabanın ordunun arazide kullanmak amacıyla yapılacağı belirtildi. Bu amaç için TCDD işletmesine 1 milyon 400 bin lira ödenek ayrıldı. Daha sonra basında çıkan olumsuz haberlerden dolayı 3 de bir oranda azaltıldı.
Devrim Arabaları Ne Zaman Üretildi?
Arabanın teslim tarihi 29 Ekim 1961 olarak belirlendi. Yani mühendislerin sadece 4,5 ay süresi bulunmaktaydı. Dört buçuk ayda bir araba sil baştan çalışır ve insanların kullanımına hazır hale getirilmesi oldukça zordu. Eğer işinde usta bir grup idealist insan bir araya gelirse bu mümkün olabilirdi.
Devrim Arabaları Projesinde Kaç Kişi Çalıştı? Devrim Arabalarında Kaç Mühendis Çalıştı?
Projede 20 mühendis ve 200’e yakın yardımcı personel görev aldı. Çalışmaların Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayi Anonim Şirketi yani Tüvasaş olan Eskişehir Demiryolu Fabrikaları Dökümhanesinde yapılacağına karar verildi. Atölyenin kapısına bir de levha asıldı. Levhada aracın teslimine kalan gün sayısı yazmaktaydı.
Devrim Arabalarından Kaç Adet Üretildi?
30.000 adet üretilmesi planlanan Devrim Arabalarından proje seri üretime geçemediği için numune olarak 2 adet üretildi. Üretilen aracın özelliklerinin başka bir araç ile benzerlik göstermemesi için iki farklı örnek oluşturuldu. Biri A ve diğeri B olmak üzere iki model hazırlandı. Arabalardan biri siyaha boyandı ve Tecrübe ismi verildi. Beyaz renge boyanan araca ise Devrim adı konuldu.
Bir yandan yapılacak ilk aracın son çalışmaları yürütüldü. Bir yandan da cumhurbaşkanına sunulacak olan aracın yetişmesi için son sürat çalışıldı. B tipi aracın son kat boyası 28 Ekim tarihinden vuruldu. Pasta ve cilasi ise Ankara’ya sevk edilirken trende yapıldı. Buharlı lokomotifle çekilmesi sırasında bacadan çıkan kıvılcımlarla araçların alev almaması için benzin depoları boşaltıldı.
Devrim Arabalarında Benzin Mi Unutuldu? Devrim Arabası Neden Durdu?
Devrim arabaları Ankara’ya tren ile nakledildi. Tren buharlı olduğu için bacasından çıkan kıvılcımlardan dolayı araçlarların yanmaması için depolarındaki benzin boşaltıldı. Tekrardan benzin eklendi fakat zaman kısıtlı olduğu için yeterli benzin konulamadı. Araç Cemalpaşa içerisinde iken bir süre ilerledikten sonra durdu.
Devrim arabalarını taşıyan tren sabaha karşı Ankara’ya ulaştı. Fakat hep o meşhur benzin unutuldu araba çalışmadı gibi algılar tam da bu hadise nedeniyle gerçekleşti. Bu arada araçlarlara eşlik eden kişilerinde araçlarda benzin olmadığından haberi yoktu.
Konvoy bu şekilde Ankara’ya ulaştı ve meclisin önüne kadar getirildi. Belki sunum olmadan önce test edilseydi bu şekilde bir olay yaşanmayacaktı fakat test edilmedi. Geçte olsa meclisin önünde durum anlaşıldı ve birine benzin konuldu. İkincisine benzin ikmali yapılırken Cemal Paşa’nın neler oluyor? Sorusuna direksiyondaki mühendis Rıfat Serdaroğlu ‘paşam benzin bitti’ cevabını verdi. Cemal Paşa Anıtkabir’e diğer bir numaralı araçla seyahat etti. Arabadan indi ve o tarihi açıklamasını yaptı. “Batı kafasıyla otomobil yaptınız ama doğu kafasıyla benzin ikmalini unuttunuz” dedi. Herkes donup kalmıştı 129 günde bir değil iki otomobile hazır eden mühendislerin durumunu düşünebiliyor musunuz?
Devrim Arabaları İçin Basın Nasıl Haber Yaptı?
Bütün bu olanlar yetmezmiş gibi ertesi gün basın türk mühendisliğini övmek yerine onu taşlanmayı ve karalamayı seçmişti. 30 Ekim sabahı bütün gazeteler söz birliği etmişçesine Devrim arabaları ile ilgili “100 metre gitti bozuldu” manşeti attılar. Fakat iki numaralı aracın ilk gün hipodrom da geçiş törenine katılmasından veya Cemal Gürsel’in Anıtkabir’e diğer devrim arabası ile gittiğinden hiç bahsedilmedi. Hatta gündemdeki bütün haberler, konuşmalarda arabanın gereksiz yere üretildiğini ve yapılan masrafların boşa gittiğini ifade edildi. Fakat basın devrimi ayrılan ödenek heba edildi derken aynı yıl tarım bakanlığı tarafından at neslinin ıslahı için ayrılan 25 milyon liralık ödenekten hiç bahsetmemişti.
Türkiye her zamanki bu iki kutuplu yapı yüzünden yine ortaya tam bir şey çıkaracak iken başarısız oldu. Geceli gündüzlü çalışmalar sonucunda tasarlanan ilk yerli otomobil Türkiye tarihindeki en önemli sanayi girişimlerinden biriydi. Fakat tüm bu emeklere rağmen daha çok deposuna benzin konulması unutulan bir araba olarak akıllarda kaldı.
Devrim Arabaları Kaç Ayda Üretildi? Devrim Arabaları Ne Kadar Zamanda Üretildi?
Devrim arabaları dört buçuk ay gibi kısa bir sürede üretilmeleri bir yana imkansız diye bir şeyin olmadığının ispatı olarak da Türk tarihî açısından önemlidir. 10 mühendisliği ve 200 işçinin canla başla geceyi gündüzlerine katarak geliştirdikleri otomobiller sonrasında yabancı otomobil üreticilerine de ilham oldu.
Üretim aşamasında Türk mühendisleri ayarlı direksiyon fikrini ortaya attı fakat vakit darlığından ötürü kabul görmedi. Türk mühendislerinin düşündüğü otomobildeki bu yeni fikri 2 yıl sonra Cadillac markası dünyaya yeni bir özellik olarak tanıttı. Çalışmaları diğer otomobil tipleri ve teknik özellikleri araştırılarak başlanmıştı Daha sonra arabanın tipi, boyutu, şanzımanı gibi diğer yedek parçaların tasarlanması ve en son imal edilmesi planlandı.
Devrim Arabaları Özelikleri Neydi? Devrim Arabası Özellikleri
ilk olarak Devrim arabalarında normal bir arabanın sahip olduğu temel özellikleri istendi. Yapılması planlanan araba 5 kişilik olarak 1000, 1100 kilo ağırlığında belirlendi. Fiziksel özellikler tespit edildikten sonra araca dört zamanlı ve dört silindirli 50 – 60 beygirlik motor konulması düşünüldü. Aracın karoseri için seçilen bire 10 ölçekli maket lerden birinin birebir ölçekli alçı modeli yapıldı. Karoserin üst Bölgesi kaputa benzeyen saçların bu modele uygun olarak yapılan beton kalıplar üzerinde çekiçle dövülmesi ile imal edildi.
Devrim Arabaları Nerede Yapıldı?
Çalışmalar Türkiye raylı Sistem Araçları Sanayi Anonim Şirketi şuanki adı Tüvasaş olan Eskişehir Demiryolu Fabrikaları Dökümhanesinde üretildi.
Örnek alındığı motorun gövde ve başlığı Sivas Demiryolu Fabrikasında dökülüp Ankara Demiryolu Fabrikasında işlendi. Piston segman ve kolları Eskişehirde imal edildi. Arabanın motoru Ankara Demiryolu Fabrikasında monte edildi. Elektrik donanımı, diferansiyel dişlileri, kardan istavrozları, motor yataklarıyla, cam, lastikleri haricinde diğer tüm özellikleri ve mekanik donanımları yerliydi. Projede bulunan 20 mühendis bunu bir iş olarak değil, ülke için milli mücadele olarak görmekteydi. O kadar özverili çalışmışlardı ki hafta sonları dahil günlük 12 saatte çıkan çalışmaları olmuştu. Eve gitmektense araba kaportasında uyumuşlardı. 30 bin adet üretilmesi planan Devrim otomobili seri üretime geçmesi sonrasında fiyatı 30 bin olarak belirlenecekti. Fakat bu arabalar hiçbir zaman üretilmedi.
Devrim Arabası Neden Üretilmedi, Devrim Arabaları Neden Seri Üretime Geçmedi?
Basının karalaması sonucu halktan da gereken desteği göremedi ve Devrim arabalarının hikayesi bu şekilde sona erdi.
Devrim otomobili Eskişehir’de Devrim Arabaları Müzesi‘nde sergileniyor aynı müzede aracın yapımında kullanılan kaynak motoru, matkap, torna tezgahları, aracın kireçtaşından maketi gibi birçok materyal yer alıyor. Devrim arabalarının hikayesini bu müzeye de görebilirsiniz.
