Reşat Nuri Güntekin’in unutulmayanlar arasına giren romanı Çalıkuşu Feride karakteri üzerinde yoğunlaşan bir romandır.
Feride daha 2,5 yaşındayken annesinin ağır sağlık sorunları vardı, babası ise Musul’da askeri görevdeydi. Annesi hayatını kaybedince babası Ferideyi İstanbul’a babannesi ve teyzesinin yanına gönderir ve orada yaşamasını ister. Ancak talihsizlik Feridenin yakasını burada da bırakmaz ve o daha 9 yaşındayken babannesini de kaybeder. Bunun üzerine Feride Fransız yatılı okulunda eğitimine devam eder. Çok haşarı ve yaramaz olduğu için arkadaşları ona Çalıkuşu lakabını takmışlardır.
Yazları teyzesinin konağına gidip vakit geçiren Feride teyzesinin büyük oğlu Kamuranla hiç anlaşamıyor ve sürekli onunla dalga geçiyordu. Feride büyüyüp güzelleştikçe Kamuranın ona karşı hisleri artmaya başlar ve sürekli yatılı okuduğu okulda Feride’yi ziyaret eder. Aile bireyleri de bu durumdan haberdardır ve bir nişan tertip edilir.
Bu arada Kamuran’ın Avrupa’ya gitmesi gerekir ve dönüşte düğün yapılacaktır. Kamuran Avrupa’da geçirdiği 4 senenin ardından döner ve bir gün Ferideyle buluşmak için sözleşirler.
Feride, önce gider ve Kamuran’ı beklerken kendisini arayan bir kadın gelir. Feride, kadını bahçeye davet eder ve bir bankın üzerine oturup konuşmaya başlarlar. Bu kadın, Feride’ye Kamuran’ın başka bir kadınla ilişkisi olduğunu, bu kadının hasta olduğunu ve eğer aradan çekilirse kadının hayatının kurtulacağını söyler. Kanıt olarak da Kamuran’ın el yazısı ile bu kadına yazılmış güzel sözlerle dolu olan mektubu gösterir.Feride bu olay üzerine hemen oradan uzaklaşır ve Anadolunun tenha bir köşesinde öğretmenliğe başlar. Kamurandan gelen hiçbir mektubu okumuyor ve ateşte yakar.
Bu arada tanıştığı Hayrullah Bey ile formalite bir evlilik gerçekleştirir. Yaşanılan uzun olaylardan sonra yine Hayrullah Bey sayesinde Kamuranla birleşir ve mutlu bir ömür sürerler.
